تجربه من از ساخت مسکن

تصمیم به ساخت مسکن 

ساخت خانه یکی از اولویت هایی است که در زندگی هر شخصی وجود دارد. اگرچه به دلیل هزینه های بالای ساخت مسکن، زمینه انجام این کار شاید به سادگی برای همه فراهم نباشد. اما به هر حال نیاز به مسکن جزو نیازهای ضروری زندگی است و داشتن خانه می تواند به زندگی شخصی ثبات بیشتری دهد. از این بابت ساخت مسکن بالاجبار جزو برنامه بسیاری از خانواده ها و افراد قرار گرفته است. من هم بر همین منوال تصمیم به ساخت خانه گرفتم. در این پست تجربه ساخت مسکن را از ابتدا و به صورت گام به گام می نویسم. امیدوارم این تجربه برای مخاطبان عزیز مفید باشد.

خرید زمین 

در ابتدا بخشی از سرمایه ای را که در سال های گذشته اندوخته بودم برای خرید یک قطعه زمین مسکونی کنار گذاشتم. جستجو برای خرید زمین نباید با عجله انجام شود. باید اطمینان حاصل شود که زمین از جنبه های مختلف برای خرید مناسب است، از جمله اینکه متراژ و مساحت کافی داشته باشد، در موقعیت مکانی مناسبی قرار گرفته باشد، از لحاظ سند و مسائل حقوقی مشکلی نداشته باشد و در نهایت با بودجه در دسترس خریدار همخوانی داشته باشد. بررسی همه این موارد انرژی و توان زیادی از خریدار می‌گیرد. برای این کار بهتر است در تصمیم گیری با چند نفر مشورت کنید و نظرات انها را در مورد گزینه های موجود بشنوید. من هم برای این کار با دو نفر از اقوام که در سال های اخیر زمین خریداری کرده بودند و همینطور با بنگاه معاملات ملکی که با آن آشنایی داشتم مشورت می کردم تا از مناسب بودن زمین اطمینان حاصل کنم.
فکر میکنم حدود چند ماهی به دنبال گزینه مناسب میگشتم. حدودا سه بار تا مرحله نزدیک به معامله کردن زمین پیش رفتم ولی هربار به دلایلی که عمدتا حقوقی و مربوط به خود زمین بود، معامله صورت نگرفت، تا نهایتا بار آخر زمین مورد نظر را پیدا کردم و معامله کردم. یک قطعه زمین مسکونی با ابعاد ۱۰ در ۲۰ متر را در یکی از مناطق شهر بروجرد خریداری کردم. محله ای را که برای خرید زمین انتخاب کردم، در مرکز شهر نبود، و البته در حاشیه هم قرار نداشت. این نکته برای من مهم بود چون اصرار به خرید منزل در مرکز شهر هزینه را خیلی افزایش می داد که با هدف و بودجه ای که در نظر داشتم همخوانی نداشت.

پروانه ساخت 

پس از خرید زمین، جدی تر از قبل به ساخت خانه فکر میکردم. نخستین گام برای شروع این کار، اقدام برای دریافت پروانه ساهت بود. برای این منظور، ابتدا به دفتر خدمات شهرسازی مراجعه کردم. از همانجا مراحل اداری کار آغاز شد و پس از طی کردن مراحل مختلف، حدود سه ماه بعد موفق شدم پروانه ساخت را دریافت کنم. این فرآیند جزئیات و مراحل خاص خودش را داشت که اگر فرصتی مهیا شود، در پست دیگری به طور خاص در مورد آن توضیح خواهم داد. در نهایت، با صادر شدن پروانه ساخت، یکسال فرصت در اختیار من قرار گرفت تا ساخت خانه را تکمیل نمایم.

تهیه نقشه اجرایی 

پروانه ساخت اجازه ساخت ۶۰ درصد زمین را می‌دهد، یعنی من اجازه داشتم در ۱۲۰ متر مربع از ۲۰۰ متر مربع ساخت و ساز کنم و مابقی به حیاط منزل تعلق داشت. ولی کمی اضافه تراکم میخواستم. یعنی قصد داشتم ۱۴۰ متر مربع را بسازم. از این بابت نقشه های طراحی که در حین دریافت پروانه ساخت تهیه کرده بودم چندان به کار نمی آمدند. از این بابت با یک دفتر طراحی مهندسی مجدد تماس گرفتم و نقشه هایی با پلان جدید از صفر طراحی کردم و پس از هماهنگی با مهندسین ناظر ساختمان به عنوان نقشه اجرایی استفاده کردم.

هزینه نقشه های اجرایی برای من حدود ۲۰۰ دلار شد (البته هزینه ها همه به تومن بودند. منتها من هزینه ها را به دلار مینویسم که در آینده هم برای خواننده ها قابل استفاده و استناد باشد).

تسطیح زمین 

زمینی که من خریداری کرده بودم به نسبت صاف بود و ضایعه زیادی نداشت. با این حال باید قبل از شروع کار تسطیح میشد. من قبل از شروع اجرای کار و تسطیح زمین با یک معمار که از قبل آشنایی داشتم صحبت کردم که پروژه ساخت را مرحله به مرحله به ایشان بسپارم. این کار خیلی خوب بود، چون دامنه ارتباطی معمار خیلی زیاد بود و یا اکثر تیم های مورد نیاز برای اجرای ساختمان در ارتباط بود و بهترین ها را می‌شناخت. من با معمار اینطور تا کردم که قبل از شروع هر بخش، کلاما می‌پرسیدم برای اجرای کامل این بخش چه مبلغی میخواهی؟ ایشان هم پیشنهاد میداد، چک و چانه میزدیم و سر یک مبلغ به تفاهم می‌رسیدیم. سپس کار را شروع میکردن. چه یک روز، چه یک ماهف هر مقدار کار آن بخش طول میکشید، من همان هزینه توافقی را پرداخت میکردم. مدیریت کار و زمان با معمار بود.

به عنوان اولین مرحله از ساخت منزل، باید زمین را تسطیح میکردیم. به همین منظور با کمک معمار با یک لودر هماهنگ کردیم. به لطف خدا، سر راننده لودر خلوت بود و همان روز پس از چند ساعت به محل زمین آمد و با دقت فوق العاده ای در حدود ۲ ساعت زمین را کاملا مسطح کرد. راننده فوق العاده کاربلد و مودبی داشت! تصویر زمین در حال تسطیح و نسخه تسطیح شده آن را در شکل ۱ میتوانید مشاهده نمایید. هزینه تسطیح زمین برای من حدود ۵۰ دلار شد که با توجه به سرعت انجام کار و تسلط راننده واقعا می ارزید!

شکل 1: تسطیح زمین توسط لودر قبل از شروع به کار اجرای ساختمان

بتن مگر 

گام بعد ریختن بتن مگر بود. یعنی یک لایه بتن روی زمین تسطیح شده، که بعد فونداسیون روی آن اجرا شود. به نقشه های اجرایی که دقت کردن، در مورد اجرای بتن مگر نوشته بود 
بتن مگر زیر فونداسیون ها دارای حداقل ۱۵۰ کیلوگرم سیمان در متر مکعب میباشد و حداقل ۱۰ سانتیمتر ضخامت دارد.
همین دو ضابطه کوچک برای من کافی بود که بتوانم به اجرای آن نظارت داشته باشم. با معمار هماهنگ کردم، با یک بنا و دو کارگر صحبت کرد و با فردای آن روز کارشان را شروع کردند. یک بار سیمان و ماسه هم با کمک معمار خریداری کردن و در کنار زمین خالی کردم. البته یک بار آجر هم معمار سفارش داد که بیاورند چون نظرش بر این بود که در طول کل کار ساختمان آجر نیاز است و خوب است که تعدادی آجر کنار دست باشد. کارگرها ۲ روز کار کردند. زبان بسته ها زیر نور آفتاب با جدیت کار می‌کردند، بتن می‌ساختند و اوستا بنا هم پس از بند کشی و تعیین دقیق مسیر ریختن بتن مگر آن را روی زمین اجرا کرد. تصویر کار در حین و پس از اجرای لایه بتن مگر در شکل ۲ نشان داده شده است. هزینه مصالح خریداری شده حدودا ۲۵۰ دلار و دستمزد معمار حدود ۱۰۰ دلار شد. دیگر معمار خودش دستمزد کارگرها و اوستا بنا را می‌داد و این خوبی کار بود. 

شکل 2: اجرای بتن مگر 

با دیدن زمین که دیدم تسطیح شده و لایه بتن مگر ریخته شده بود، خیلی دلگرم می‌شدم. سختی هزینه ای که متقبل شده بودم از تنم بیرون میرفت و میدیدم که چطور ساختمان جلوی چشمانم در حال شکل گیری است. از این بابت از تصمیم ام برای ساخت منزل راضی بودم. هم اینکه خودم میتوانستم به بخش های مختلف آن نظارت کنم و از کیفت اجرای آن مطمئن شوم و هم اینکه آرام آرام بر حسب مقدار سرمایه در دسترس ام می توانستم آن را تکمیل کنم.

فونداسیون 

گلم بعد اجرای فونداسیون سازه بود. فونداسیون شاید اصلی ترین بخش ساختمان باشد و اجرای درست آن ساختمان را ایمن می‌کند. از این بابت باید برای اجرای آن صبوری کرد و با دقت کار را انجام داد. دو خرج اصلی در اجرای فونداسیون وجود دارد، خرید آهن آلات فونداسیون (میلگردها، خاموت ها، صفحه ستون ها، بولت ها و ‌...) و خرید بتن! باید قبل از اقدام به خرید هم خودتان نقشه را چک کنید و تعداد دقیق آهن آلات و حجم بتن را تاب کنید، هم از معمار پروژه بخواهید این کار را انجام دهد. بعد لیست آهن آلات و همینطور حجم بتن مورد نیاز را از چند جا قیمت کنید تا با اطمینان خرید خوبی داشته باشید. برای من هزینه آهن آلات حدود ۲۰۰۰ دلار و هزینه بتن (حدود ۶5 متر مکعب بتن با عیار ۳۵۰ کیلوگرم بر سانتی متر مکعب) حدود 1400 دلار شد. هزینه نسبتا بالایی بود. در حین خرید احساس می‌کردم سرمایه ام در حال مصرف شدن است. اما وقتی به بعد آن که تکمیل شدن منزل بود فکر میکردم، انرژی میگرفتم. در هر صورت بل همراهی معمار آهن آلات را خریداری کردم، با کارخانه بتن سازی هم یک قرارداد نوشتم که بتن را در سر روز و ساعت معین سر پروژه بیاورند. معمار ابتدا تیم آرماتور بندی را صدا زد. دستگاه خم و برش میلگرد را آوردند و کار سرهم کردن ارماتورهای طولی و عرضی فونداسیون را انجام دادند. این کار حدود ۲ روز طول کشید. تصویر زمین در حین آرماتور گذاری فونداسیون در شکل ۳ قرار داده شده است.

شکل 3: آرماتوربندی فونداسیون

پس از آرماتور بندی نوبت به اجرای قالب اطراف ارماتورها و همینطور کارگذاشتن صفحه ستون بود. معمار فرد مسلطی به انجام کار بود و همه جزئیات را می‌دانست و افراد مناسب برای اجرای آنها را هم می‌شناخت. این خیلی دلگرمی خوبی بود. با هماهنگی معمار قالب بند آمد و در یک روز قالب ها را اطراف ارماتورها بست. سطح داخلی قالب ها را هم با روغن سوخته ماشین چرب کرد. این کار باعث می‌شود که بتن بخ قالب نچسبد و بتوان قالب را پس از گیرش بتن به راحتی جدا کرد. تصویر آرماتور های قالب بندی شده در شکل ۴ نمایش داده شده است.

شکل 4: قالب بندی آرماتورها

روز بعد معمار یک کارگر و بنا را صدا زد که کار نصب صفحه ستون ها را انجام دهند. با دقت خوبی ابتدا ریسمان کشی کردند، محل و ارتفاع دقیق صفحه ستون را تعیین کردند، یک چهار پایه کوچک فلزی هم با میلگرد ساختند که زیر صفحه ستون ها قرار گیرد و آنها را نگه دارد. و با دقت صفحه ستون ها را کار گذاشتند و جوش دادند. با هماهنگی با ناظر برق، کارگرها همچنین کمک کردند که همبندی فونداسیون هم انجام شود. یعنی ستون‌ها با میلگرد ۱۸ به هم وصل شوند. همبندی فونداسیون جزو الزامات نظام مهندسی برف است که برای ساختمان ها باید انجام شود. که البته کار سختی نیست و اجرای ان یک ساعتی بیشتر زمان نمی‌برد.

پس از تکمیل آرماتور بندی، قالب بندی و جزئیاتی که به آنها اشره کردم نوبت به ریختن بتن بود. بتن را از قبل از شرکت تولید بتن خریداری کرده بودیم. شرکت هم در زمان تعیین شده با استفاده از کامیون های بتنیر، بتن تازه را سر پروژه می آورد و توسط پمپ به داخل فونداسیون منتقل میکرد. فونداسیون من حدود 9 کامیون بتن برد که همانطور که قبل عرض کردم حدود 65 متر مکعب بتن شد. تصویر بتن ریزی فونداسیون در شکل 5 نمایش داده شده است.

شکل 5: بتن ریزی فونداسیون

نکته مهمی که در ریختن بتن وجود دارد این است که باید نماینده آزمایشگاه بتن هم حضور داشته باشد تا از بتن نمونه برداری کند و مقاومت آن را در آزمایشگاه بسنجد. مهندس ناظر هم باید باشد که هم آرماتور بندی و قالب گذاری را چک کند و هم نقشه اجرایی را برای نماینده ازمایشگاه تایید کند. از این بابت با مهندس ناظر سازه و نماینده آزمایشگاه هم هماهنگ کردم که در روز بتن ریزی حضور داشته باشند. شکل 6 نماینده آزمایشگاه بتن و آماده سازی نمونه ها را نشان می دهد.

شکل 6: نماینده آزمایشگاه و آماده سازی نمونه های بتن

روز بعد از تکمیل بتن ریزی قالب های اطراف فونداسیون را برداشتیم. تا چند روز پس از تکمیل فونداسیون، مکرر بتن را خیس نگه میداشتم تا گرمای حاصله از سیمانته شدن بتن، به بتن آسیب نزند. مثل یک نوزاد متولد شده که نیاز به نگهداری دارد، فونداسیون تازه ساخته شده هم نگهداری و مراقبت می خواهد. نمایی از فونداسیون اجرا شده در شکل 7 نشان داده شده است. همانطور که در گوشه سمت چپ این تصویر نشان داده شده است، بنا در حال اصطلاحا هواگیری صفحه ستون هاست. یعنی در واقع اطمینان حاصل می کند که زیر صفحه ستون ها کاملا از بتن پوشیده شده و فضای خالی و پوکی قرار ندارد. برای این کار مهره ها را شل میکند، صفحه ستون را کمی بالا می آورد، با گروت زیر آن و اطراف آن را پر میکند، مجدد صفحه ستون را تراز کرده و می بندد. 

شکل 7: فونداسیون پس از تکمیل کار

خاکریزی در فونداسیون 

فونداسیون ساختمان ما، مثل بسیاری از ساختمان های مسکونی دیگر، از نوع پی نواری بود. وسط پی فضای خالی است که باید توسط خاک پر شود. اما نه هر خاکی، نکته اینجاست. خاک به اصطلاح دستی که احتمال تراکم و نشست زیادی دارد مناسب نیست. خاک سفت تر و سخت تری نیاز است که کف خانه نشست نکند. با مشورت با معمار، تصمیم گرفتم که از خاک نزدیک به دامنه کوه، که خاک سفت و تیره ای بود برای این کار استفاده کنم. با راننده کامیون هماهنگ کردم که از این خاک بار کند و به محل پروژه بیاورد. حدود 14 کامیون خاک برای پر کردن پی نیاز شد که تقریبا هزینه ای حدود 150 دلار هزینه بارگیری و حمل آنها شد. یک مینی لودر هم نیاز شد که خاک ها را در کف ساختمان پخش کند و صاف نماید که آن هم هزینه ای حدود 50 دلار برد. نمایی از فونداسیون پس از خاکریزی و مینی لودر در حال تسطیح خاک در شکل 8 نمایش داده شده است.

شکل 8: خاکریزی فونداسیون و تسطیح سطح 

بدین ترتیب با تکمیل این کار، سطح پی صاف و یکنواخت شد. آماده مرحله بعد، یعنی اجرای اسکلت سازه شده بود. البته سطح بالایی پی از سطح کوچه حدود نیم متری پایین بود. این یعنی اینکه نیاز به نیم متر دیگر خاکریزی داشت تا همسطح کوچه شود. اما این کار را به بعد از اجرای اسکلت موکول کردیم. چرا که خاک نباید روی صفحه ستون ها را بگیرد که به راحتی بتوان ستون ها را به صفحه ستون جوش داد. 

انشعاب آب 

داشتن انشعاب آب یکی از ضروری ترین زیرساخت های زندگی است. پروسه درخواست برای انشعاب آب، سر درازی دارد و از قبل از شروع کار ساختمان پیگیر آن شده بودم. از ابتدا بخواهم بگویم، برای درخواست انشعاب آب ابتدا به دفتر پیشخوان دولت رفتم تا ثبت درخواست انجام شود. چون منطل من یک ساختمان دو طبقه بود، درخواست دو انشعاب آب دادم. کار ثبت درخواست را خود متصدی دفتر انجام دادند که یک ساعتی زمان برد و هزینه ای حدود 10، 15 دلار داشت. سپس خروجی سیستم را پرینت گرفتند و به شکل یک پرونده به من دادند. در ادامه به شهرداری رفتم تا مجوز حفاری را صادر کنند. برای این کار یک نماینده سر زمین فرستادند تا محل ساختمان و فاصله تقریبی شاه لوله تا درب منزل را برآورد نماید. این کار چند روزی زمان برد. سپس مجدد به شهرداری مراجعه کردم و پس از پرداخت عوارض حفاری که فکر میکنم حدود 15 دلار شد، مجوز حفاری خطاب به شرکت آب و فاضلاب را دریافت کردم. پرونده قبلی به همراه نامه شهرداری را به شرکت آب و فاضلاب بردم تا پروسه اداری آنجا را انجام دهم. چندین امضا از بخش های مختلف شرکت، ورود اطلاعات در سیستم، بازرسی مجدد از محل، ... فرآیند خسته کننده ای بود که چندین روز به طول انجامید. هزینه نسبتا زیادی هم بابت خرید انشعب از من دریافت شد که برای دو انشعاب حدود 360 دلار شد. پس از تصویه این مبلغ، به شرکت پیمانکاری همکار برای حفاری و نصب انشعاب ها معرفی شدم. آنجا هم هزینه ای حدود 100 دلار پرداخت کردم تا دو کنتور آب خریداری کنم و هزینه حفاری را داده باشم. 

با این همه هزینه و پروسه نفس گیر، شماره نصاب را به من دادند تا با ایشان تماس بگیرم و زمانی را برای نصب تعیین نمایم. پس از چندین بار تماس بی پاسخ بالاخره نصاب تماس را جواب داد و توانستم تیم آنها را سر پروژه بیاورم. حفاری زمین و گرفتن دو انشعاب از شاه لوله آب و انتقال لوله به حیاط حدود یک وز کامل از صبح تا عصر زمان برد. جالب اینکه این حفاری همزمان شده بود با آسفالت کردن کوچه که ماموران شهرداری در حال انجام بودند. از این بابت جر و بحث زیادی هم با آنها انجام دادیم که اجازه دهند زمین کنده شود و لوله آب کار گذاشته شود. شب که به منزل برگشتم حقیقتا خسته شده بودم. حجم زیادی کار و تنش کلامی، کم حوصله ام کرده بود. ولی وقتی به این فکر کردم که خانه من هم اکنون دسترسی به آب شهری دارد، آرام ام میکرد. با همه سختی ها یکی از کارهای بزرگ و زیرساختی منزل تمام شده بود. نمایی از ترانشه حفاری شده برای نصب انشعاب آب در شکل 9 نمایش داده شده است.

شکل 9: ترانشه حفاری شده برای نصب انشعاب آب